Licencjonowanie Oracle w modelu ASFU – korzyści i ryzyka

Oracle oferuje trzy modele licencjonowania Full Use, ASFU oraz Embedded (ESL). Różnią się one poziomem ograniczenia i elastyczności użytkowania, sposobem zakupu oraz ceną.

Technicznie instalujesz dokładnie ten sam program, ale zgodnie z prawem (umową licencyjną) możesz z niego korzystać tylko w określony sposób. Dla łatwiejszego zrozumienia podamy poniżej przykłady odnoszące się do baz danych Oracle.

1. Full Use (Pełne Użytkowanie)

To podstawowa i zazwyczaj najdroższa licencja kupowana bezpośrednio od Oracle lub certyfikowanego Partnera.

• Zastosowanie dla własnych celów biznesowych.
• Modyfikacje: Masz pełne prawo do tworzenia własnych tabel, modyfikacji struktury danych i budowania nowych funkcji.
• Wsparcie: Wsparcie techniczne (ATiK) kupujesz bezpośrednio od Oracle lub Partnera (niekoniecznie od tego certyfikowanego).
• Odpowiedzialność podczas audytu: Za ewentualne uchybienia licencyjne w pełni odpowiedzialny jesteś jako właściciel licencji. Audyt przeprowadza bezpośrednio Oracle.

2. ASFU (Application Specific Full Use)

Są to licencje o ograniczonych prawach użytkowania, wyłącznie w pakiecie z konkretną aplikacją zewnętrznego dostawcy (tzw. ISV – Independent Software Vendor), np. z systemem kadrowo-płacowym.

• Zastosowanie: Baza danych może obsługiwać tylko i wyłącznie tę jedną, konkretną aplikację, z którą została kupiona i w funkcjonalności zarejestrowanej przez ISV w Oracle.
• Ograniczenia: Baza oferuje pełną funkcjonalność danej edycji (Standard Edition lub Enterprise Edition), ale nie może być wykorzystywana przez inny program, ani używana przez zewnętrzne narzędzia analityczne czy raportujące bezpośrednio z tej bazy.
• Cena: Znacznie tańsza od wersji Full Use (zwykle o 40–60%).
• Wsparcie: Pierwszą linię wsparcia technicznego (ATiK) świadczy zazwyczaj dostawca aplikacji. Dopiero po upewnieniu się, że problem nie jest spowodowany przez aplikację, ISV wykorzystuje suport Oracle do rozwiązania problemu.
• Odpowiedzialność podczas audytu: Za ewentualne uchybienia licencyjne jesteś w pełni odpowiedzialny jako właściciel licencji, ale Audyt Oracle przeprowadza dopiero po kontakcie z ISV.

3. Embedded / ESL (Embedded Software License)

W tym modelu baza danych Oracle jest „zaszyta” wewnątrz kupowanej aplikacji.

• Zastosowanie: Użytkownik końcowy często nawet nie wie i nie musi wiedzieć, że korzysta z Oracle. Baza działa wyłącznie jako „wewnętrzny” silnik aplikacji.
• Ograniczenia: Jako właściciel takiej licencji masz zakaz jakichkolwiek modyfikacji, administracji bazą czy bezpośredniego wyciągania z niej danych (brak dostępu do promptu SQL czy narzędzi administracyjnych ze strony użytkownika). Wszelka administracja bazą musi odbywać się wyłącznie przez interfejs zbudowany w aplikacji.
• Wsparcie: Pełną opiekę nad bazą i aplikacją sprawuje wyłącznie dostawca oprogramowania.
• Odpowiedzialność podczas audytu: Jeśli używasz aplikację zgodnie z wymaganiami licencyjnymi producenta, to nie musisz obawiać się audytu Oracle.

Porównanie modeli

Ważne ostrzeżenie audytowe: Częstym błędem firm jest „podpięcie” nowego programu (np. systemu raportującego) do istniejącej bazy danych nabytej w modelu ASFU. Podczas audytu Oracle uznaje to za naruszenie udzielonej licencji ASFU i nakazuje kosztowną konwersję do modelu Full Use.

Co warto wiedzieć o modelu ASFU?

Licencjonowanie ASFU – Nabywasz możliwość pełnego korzystania z programu Oracle, ale wyłącznie w ramach jednej aplikacji, z którą została formalnie zadeklarowana w Oracle przez partnera lub niezależnego dostawcę oprogramowania (ISV). Uprawnienie do wykorzystania funkcjonalności definiuje właśnie ta deklaracja zatwierdzona przez Oracle.

Zasady licencjonowania znajdziesz w umowach Oracle (OLSA) i związanych z nimi definicjach.

Kiedy ASFU jest właściwym wyborem

ASFU sprawdza się, gdy uruchamiasz pojedynczą, gotową aplikację opartą na technologii Oracle i nie planujesz używać tej bazy danych nigdzie indziej. Dostajesz wtedy znaczący upust w stosunku do cen PriceList, ale jeśli zrezygnujesz z aplikacji, to albo tracisz wszelkie prawa do użycia tej bazy danych, albo ponosisz znaczące koszty migracji do modelu Full Use.

Aby być pewnym, że wykorzystasz zalety modelu ASFU, musisz sprawdzić koniecznie przed zakupem, czy jakiekolwiek obecne lub planowane narzędzie będzie łączyło się / wykorzystywało tę bazę. Szczególnej uwadze polecam obszar raportowania i analityki udostępniane przez aplikację. Jeśli odpowiada on obecnym i najbliższym potrzebom biznesowym, to ASFU jest dla Ciebie. W przeciwnym przypadku, zakup ASFU będzie sumarycznie kosztowniejszy niż Full Use.

Kiedy ASFU nie jest właściwym wyborem

Wielu nabywców daje się skusić niższą ceną bez dokładnego rozpoznania, jakie ograniczenia narzuca ten model i jakie są z nim związane ryzyka audytowe.

Podczas wielu projektów SAMowych u naszych klientów, nieraz spotykaliśmy się z przekroczeniem granic narzuconych tym modelem licencjonowania. Zazwyczaj były to trzy obszary:

• narzędzie raportowe i analityczne,
• współdzielona integracja z innymi aplikacjami,
• wykorzystanie bazy danych ASFU przez inną aplikację.

Konsekwencją zawsze była kosztowna (czasem 2-3 krotna wartość licencji ASFU) migracja do modelu Full Use.

Kupiłem ASFU i obawiam się negatywnego wyniku audytu Oracle

Tak, jak wskazywaliśmy, naruszenie ASFU zostaje wykazane, gdy program jest używany poza swoją aplikacją np:

• Współdzielona jest baza danych: druga aplikacja korzysta z instancji ASFU.
• Wykorzystywane są narzędzia raportowe: analityka, która odpytuje dane ASFU.
• Stawia się na integracje: szyna danych, która czyta lub zapisuje w schemacie ASFU.

Aby upewnić się, że przestrzegamy granice narzucone przez ASFU, wykonaj działania po kolei:

1. Zrób inwentaryzację baz danych w modelu ASFU dla każdej instancji i każdej instalacji.
2. Sprawdź każde narzędzie, raport, analitykę czy integrację, które mają dostęp do tych baz danych.
3. Przeanalizuj każde połączenie, które sięga poza dołączoną aplikację.

Jeśli w dowolnym momencie stwierdziłeś, że przekraczasz granice narzucone przez ASFU to:

1. Określ ilościowy wymiar konwersji do Full Use dla każdej zagrożonej bazy danych.
2. Wynegocjuj warunki konwersji już teraz, zanim audyt wymusi cenę dla licencji i wstecznego suportu.
3. Zabezpiecz bazy danych ASFU jako dedykowane i monitoruj na bieżąco ich granice.

Często zadawane pytania dotyczące ASFU

1/ Czym jest licencja Oracle ASFU?

Licencja Oracle ASFU, czyli Application Specific Full Use, zapewnia pełne korzystanie z programu Oracle, ale tylko w ramach wsparcia dla konkretnej aplikacji sprzedawanej przez partnera Oracle lub ISV. Jest tańsza niż licencja Full Use, ponieważ jej zakres jest ograniczony do tej jednej aplikacji. Użycie jej do czegokolwiek innego, narusza licencję.

2/ Czym ASFU różni się od licencji Full Use?

Licencja Full Use umożliwia korzystanie z programu Oracle dla dowolnej aplikacji w firmie, podczas gdy licencja ASFU ogranicza korzystanie do pojedynczej aplikacji, z którą została dołączona. Licencja Full Use jest szersza i droższa. ASFU jest tańsza, ale nie można jej ponownie wykorzystać dla innej aplikacji.

3/ Czy licencje ASFU można przekonwertować na licencję Full Use?

Tak, licencje ASFU zazwyczaj można przekonwertować na wersję Full Use, ale płacisz różnicę w cenie plus wszelkie opłaty naliczane przez Oracle przy konwersji. Konwersja jest powszechna, gdy firma chce korzystać z programu Oracle poza oryginalną aplikacją. Negocjuj warunki konwersji, zanim będą potrzebne.

4/ Czy licencje ASFU są audytowane przez Oracle i gdzie jest główne ryzyko?

Głównym ryzykiem audytu ASFU jest korzystanie z licencjonowanego programu Oracle poza konkretną aplikacją, z którą został sprzedany. Typowe naruszenia obejmują współdzielone bazy danych, narzędzia do raportowania i integracje, które dotyczą bazy danych ASFU.

5/ Kto ma prawo sprzedawać licencje Oracle ASFU?

Licencje ASFU są sprzedawane za pośrednictwem partnerów Oracle i niezależnych dostawców oprogramowania, którzy osadzają technologię Oracle w swoich aplikacjach. Niezależny dostawca oprogramowania odsprzedaje program Oracle w ramach grantu ASFU powiązanego ze swoim oprogramowaniem. Umowa jest zawarta z partnerem na zasadach licencyjnych Oracle.

6/ Czy ASFU obejmuje pełne wsparcie techniczne Oracle?

Licencje ASFU obejmują wsparcie techniczne Oracle (standardowo 22% opłaty licencyjnej netto) Wsparcie dostarczane poprzez ISV lub partnera (tzw. pierwsza linia wsparcia). Przed podpisaniem umowy należy potwierdzić, do kogo zgłasza się zgłoszenia serwisowe.

7/ Czy możemy uruchamiać inne aplikacje w bazie danych ASFU?

Nie. Uruchamianie dodatkowych aplikacji na bazie danych w modelu ASFU narusza warunki umowy, ponieważ licencja obejmuje tylko określoną aplikację. Nawet raportowanie tylko do odczytu lub oddzielny schemat, mogą skutkować stwierdzeniem naruszenia umowy licencyjnej.

8/ Gdy brakuje mi licencji ASFU, czy mogę je uzupełnić licencjami Full Use?

Nie, nie można łączyć licencji ASFU i Full Use w ramach tej samej instancji (bazy danych) w celu pokrycia braku licencji. Oracle stosuje w tym przypadku bardzo rygorystyczne zasady, które kategorycznie zabraniają „miksowania” różnych modeli licencjonowania na tym samym serwerze lub dla tej samej bazy danych.

9/ Dlaczego nie można mieszać ASFU i Full Use?

Zasada jednego modelu (Licensing Mix Restrictions): Oracle wymaga, aby całe środowisko bazodanowe (lub konkretna aplikacja) było licencjonowane w jednolity sposób. Jeśli baza danych obsługuje system dla modelu ASFU, to zwiększenie liczby użytkowników lub mocy procesora (rdzeni) musi zostać dokupione również w modelu ASFU od dostawcy tej aplikacji.

Konflikt poziomów wsparcia (Support): Licencje Full Use i ASFU mają zazwyczaj inną strukturę wsparcia technicznego. W przypadku ASFU pierwszą linię wsparcia świadczy partner (dostawca aplikacji), a w Full Use – bezpośrednio Oracle. Łączenie ich na jednej bazie, uniemożliwiłoby poprawne rozliczanie usług serwisowych.

10/ Co możesz zrobić, jeśli brakuje Ci licencji ASFU?

Masz do wyboru trzy legalne ścieżki:

• 1. Dokupienie licencji ASFU u dostawcy oprogramowania (zalecane). Jeśli Twoja firma się rozrosła (doszli nowi użytkownicy lub zmieniliście serwer na mocniejszy), najprostszym i najtańszym rozwiązaniem jest kontakt z dostawcą aplikacji (partnerem Oracle) i dokupienie brakujących licencji ASFU. Model ten nadal zachowa swoją zniżkę cenową (zazwyczaj 40–60% taniej niż Full Use).
  2. Migracja (Upgrade) z ASFU do Full Use. Jeżeli planujesz używać tej bazy danych również do innych celów (np. chcesz podpiąć pod nią system raportowy innej firmy lub własny program), musisz dokonać tzw. migracji licencji. Dopłacasz wtedy różnicę w cenie między licencją ASFU a Full Use (plus ewentualna opłata migracyjna). Cała baza przechodzi na model Full Use i od tej pory znika ograniczenie korzystania tylko z jednej aplikacji.
  3. Rozdzielenie środowisk (Infrastrukturalne). Jeśli posiadasz już wolne licencje Full Use i chcesz je wykorzystać, musisz stworzyć całkowicie osobną, niezależną instancję bazy danych (np. na innym serwerze lub oddzielnej maszynie wirtualnej zgodnie z polityką partycjonowania Oracle)
• Baza nr 1 (ASFU): Obsługuje wyłącznie aplikację dostawcy w ramach posiadanych limitów.
• Baza nr 2 (Full Use): Obsługuje inne systemy lub nadmiarowych użytkowników, którzy nie korzystają z aplikacji ASFU.

⚠️ Ryzyko audytowe – Próba „załatania” braków w ASFU za pomocą licencji Full Use bez formalnej migracji kontraktu, zostanie natychmiast wychwycona podczas audytu Oracle. Będzie to potraktowane jako naruszenie warunków umowy, co skutkuje koniecznością zakupu licencji Full Use po cenach katalogowych (LMS) wstecz wraz z wstecznymi opłatami za wsparcie.

11/ Czy licencje ASFU kupione dla jednej aplikacji, można wykorzystać dla innej aplikacji kupionej od tego samego ISV?

Nie, co do zasady nie można wykorzystać licencji ASFU zakupionych dla jednej aplikacji do obsługi innego programu, nawet jeśli oba pochodzą od tego samego dostawcy (ISV). Wynika to z bardzo restrykcyjnych procedur rejestracyjnych Oracle oraz konstrukcji samych umów partnerskich.

Dlaczego to niemożliwe?

• Rejestracja konkretnego pakietu (Application Package): Kiedy dostawca (ISV) sprzedaje Ci licencję ASFU, musi zgłosić do Oracle konkretny, zarejestrowany produkt (tzw. Application Package). Każda aplikacja w portfolio danego dostawcy ma w systemach Oracle osobny numer i oddzielną rejestrację. Licencja ASFU jest prawnie „przypisana” wyłącznie do tego jednego, konkretnego kodu produktu.
• Zasada “jedna licencja = jedna zdefiniowana aplikacja”: Warunki umowy ASFU kategorycznie zabraniają używania zakupionej bazy danych z więcej niż jednym pakietem aplikacji. Przeniesienie bazy pod inny system – nawet tego samego autora – oznacza, że baza zaczyna obsługiwać niezdefiniowany w pierwotnym kontrakcie proces biznesowy.

Wyjątek – kiedy byłoby to legalne?

Taka operacja jest możliwa wyłącznie w jednym scenariuszu:

Jeżeli dostawca oprogramowania formalnie połączył obie aplikacje w jeden nowy produkt (np. w ramach fuzji systemów lub migracji do nowej wersji produktowej) i zgłosił ten fakt do Oracle jako jeden, wspólny Application Package. W każdym innym przypadku, aby legalnie zacząć korzystać z drugiej aplikacji tego samego dostawcy, musisz dokupić dla niej nowy, dedykowany pakiet licencji ASFU (lub dokonać migracji obecnych do wersji Full Use).

Dlaczego Oracle wykryje takie nieprawne wykorzystanie?

W trakcie audytu (wykonywanego przez Oracle lub samego dostawcę) weryfikowane są tabele i schematy bazy danych. Jeśli skrypty audytowe wykryją strukturę danych należącą do aplikacji „B”, podczas gdy licencja została wydana na aplikację „A”, zostanie to uznane za naruszenie kontraktu.

————————

Andrzej Orłowski, Senior SAM Manager in4mates, e-mail: andrzej.orlowski@in4mates.com

Autor: Andrzej Orłowski